5324
شناسه پست: 5324
بازدید: 24

از سال 1379 برنامه جامع کاهش آلودگی هوا در تهران و سایر کلان شهر ها شکل گرفته است و به دلیل اهمیت موضوع، در ماده 62 قانون برنامه چهارم توسعه، به طور مشخص به موضوع آلودگی هوای شهر تهران و سایر کلان شهرها توجه شده است. اصلی ترین عوامل بروز آلودگی هوا در کلان شهرهای کشور فعالیت واحدهای صنعتی با تکنولوژی های فرسوده و تردد خودروهای با سن بالا و فرسوده و نیز آلودگی ناشی از مصارف بالای انرژی در بخش های خانگی و تجاری است، گرچه تاثیر آلودگی این منابع در بروز آلودگی هوا در شهرهای کشور متفاوت می باشد. شاید مهم ترین شرط موفقیت در مدیریت کاهش آلودگی هوا در کلان شهرها عبور از تابع برنامه ریزی انفعالی است. به عبارتی نیازمند به یک برنامه ریزی فعال و به ویژه همه سونگر و فرا بخشی منطبق با واقعیت های امروز جامعه می باشد، در این ارتباط شناخت مهم ترین محورهای تأثیرگذار آلایندگی هوا و درک مهندسی از شدت تأثیرات آن، تعیین بازه زمانی مناسب جهت تحقق اهداف کمی مدیریت محورها به نحوی که با یک ظرفیت سنجی صحیح از توان برنامه ای و اجرائی دستگاه های متولی و شرایط همکاری های بین بخشی آن همراه باشد از ملزومات اساسی این برنامه است. در شکل 1 نمونه ای از آلودگی هوا نشان داده شده است.

کاهش آلودگی هوا

شکل 1 . آلودگی هوا

برنامه جامع کاهش آلودگی هوای تهران بر هفت محور استوار بوده که عمده این محور ها در سایر کلان شهر ها نیز مورد توجه واقع شده و برخی از آنها به صورت برنامه های ملی اجرا شده است که می توان به برنامه خودروهای نو، فرسوده، سوخت و بهبود فرآورده های نفتی اشاره نمود، محورهای هفت گانه این برنامه شامل موارد ذیل بوده است :

1 . خودروهای نو

2 . خودروهای مستعمل

3 . حمل و نقل عمومی

4 . سوخت و بهبود فرآورده های نفتی

5 . برنامه معاینه فنی

6 . مدیریت ترافیک

7 . آموزش و اطلاع رسانی

مهم ترین عملکرد کاهش آلودگی هوای کلان شهر ها در طول برنامه های سوم و چهارم توسعه

بررسی اولین برنامه جامع کاهش آلودگی هوا در کلان شهرهای کشور نشان می دهد که تحقق اهداف برنامه در کاهش آلودگی هوا حدود 60 درصد بوده است، البته بسیاری از محورهای برنامه با موفقیت های چشم گیری توام شده است که می توان به اهم آنها به شرح زیر اشاره کرد :

1 . حذف سرب از بنزین مصرفی کشور

2 . استقرار و ارتقاء استانداردهای زیست محیطی در خودروهای سواری تولید داخل کشور

3 . ارتقاء سطح تکنولوژی ساخت و تولیدخودروها (انژکتوری شدن و استفاده از کاتالیست)

4 . احداث 6 مرکز مکانیزه معاینه فنی خودروهای سواری توسط شهرداری و ایجاد مراکز معاینه فنی در تمامی کلان شهر های کشور

5 . گاز سوز شدن تعدادی از اتوبوس های حمل و نقل شهری و گسترش استفاده از گاز در آنها

6 . توجه به سیستم حمل و نقل عمومی به خصوص مترو و راه اندازی و گسترش آن

7 . افزایش ایستگاه های سنجش آلودگی هوا به بیش از 125 ایستگاه

8 . افزایش اطلاع رسانی و آموزش های همگانی و اجرای برنامه های مرتبط از جمله روز هوای پاک به منظور کاهش آلودگی هوا

9 . مدیریت ترافیک از جمله سیستم نظارت مرکزی ترافیک، چراغ های هوشمند، پارک حاشیه ای و …

10 . اصلاح نسبی کیفیت سوخت جهت ارتقاء سیستم تولید و ساخت خودروهای داخلی

11 . اصلاح سیستم سوخت رسانی، استفاده از کاتالیست، رسوب زدایی اجزای درونی موتور و بهینه سازی سیستم چرخه تعدادی از خودرو های مستعمل و در حال کار

12 . خروج بیش از 800 هزار خودرو فرسوده از ناوگان حمل و نقل شهری

13 . ارتقاء سطح فعالیت های راهنمایی و رانندگی و برخورد با خودروهای فاقد معاینه فنی و دودزا

تولید خودرو

اجرای استاندارد خودروها، اجرای استاندارد موتور سیکلت ها، نظارت بر اجرای استانداردهای مذکور و تشویق به تولید خودروهای کم مصرف، هیبرید و برخی از اهم این اقدامات می باشد. اجرای آن به عهده دستگاه های اجرائی نظیر وزارت صنایع و معادن (واحد های تابعه) و سازمان حفاظت محیط زیست بوده است و لیکن ارتقاء آن به سطح استاندارد یورو 3 و بالاتر برای خودروهای سواری به دلیل عدم اعمال نظارت دقیق بر اجرا، نبود مقررات حمایتی و مهم تر از همه عدم تامین سوخت استاندارد مناسب با این استاندارد محقق نگردید. اثر بخشی اقدامات این محور در کاهش آلودگی هوا حدود 20 درصد بوده که تاکنون 80 درصد اهداف آن محقق شده است.

آلودگی هوا

شکل 2 . آلودگی هوا

از رده خارج کردن خودروهای فرسوده

از رده خارج کردن خودروهای فرسوده سبک، موتورسیکلت و خودروهای سنگین و نیمه سنگین، تعویض مبدل کاتالیزوری در خودروهای انژکتوری، CNG سوز کردن خودرو های سواری و مینی بوس ها، اصلاح و بهسازی سیستم سوخت و جرقه خودروهای کاربراتوری در حال تردد (تولید 1358 الی 1384)، از اهم اقدامات این محور به منظور کاهش آلودگی هوا می باشد. در همین رابطه عدم اجرای برنامه خروج 1/5 میلیون خودروی فرسوده، عدم تعویض مبدل کاتالیزوری فرسوده، کمبود جایگاه گاز رسانی، عدم کیفیت مطلوب و تامین گاز CNG، عدم بهسازی خودروهای کاربراتوری از مهم ترین آسیب های محور دوم تعیین گردیده اند. اثر بخشی اقدامات این محور در کاهش آلودگی هوا حدود 25 درصد بوده که با از رده خارج شدن حدود 900 هزار دستگاه خودرو همراه بوده است که البته تاکنون بیش از 40 درصد از اهداف برنامه محقق شده است. اجرای مصوبات این محور به عهده دستگاه های اجرائی نظیر ستاد مدیریت حمل و نقل و سوخت، وزارت صنایع و معادن، شهرداری ها، وزارت نفت و سازمان حفاظت محیط زیست بوده است.

حمل و نقل همگانی

حمل و نقل عمومی از عوامل موثر در ارتباط دهی، نظم و ضمانت بخشی تحقق اهداف برنامه است. احداث و تکمیل خطوط 1 تا 7 مترو تهران و مونوریل و نیز راه اندازی خطوط مترو در شهرهای مشهد و اصفهان و نیز توسعه خطوط و هوشمند سازی ناوگان اتوبوس رانی، از رده خارج کردن تمام اتوبوس های دیزلی فرسوده و مینی بوس های دیزلی فرسوده و جایگزینی با خودروی جدید استاندارد، از رده خارج کردن تمامی تاکسی های فرسوده و جایگزینی خودروی پایه گاز سوز جدید و همچنین، توسعه ناوگان حمل و نقل همگانی ویژه جابجایی افراد معلول و ناتوان از اهم اقدامات این برنامه می باشد. در همین رابطه عدم اجرا و یا تاخیر در اجرای بخش های مختلف برنامه در محور مذکور نظیر روند کند واگذاری اتوبوس، عدم تحویل گاز مورد نیاز با کیفیت مناسب به شرکت اتوبوسرانی، روند کند اجرا به خاطر کمبود منابع مالی اختصاص یافته، کمبود ایستگاه گاز رسانی و عدم اجرا در بخش ایجاد ناوگان حمل و نقل همگانی ویژه جابجایی افراد معلول و ناتوان، از مهم ترین آسیب های این بخش تعیین گردیده اند. اثر بخشی این محور در کاهش آلودگی هوا حدود 20 درصد بوده که تنها 30 درصد اهداف آن تاکنون محقق شده است. اجرای مصوبات این محور به عهده دستگاه های اجرائی، نظیر وزارت کشور، شهرداری ها و سازمان حفاظت محیط زیست بوده است.

سوخت و بهبود کیفیت فرآورده های نفتی

پروژه های ایجاد جایگاه های عرضه CNG در شهرهای آلوده، پروژه های توسعه بهره گیری از گاز طبیعی در مراکز مصرف صنعتی و نیروگاه ها، پروژه های اصلاح و توسعه پالایشگاه ها برای تولید سوخت و روغن مطابق استاندارد، پروژه های جایگزینی و استفاده از خودروهای پایه گاز سوز در ناوگان عمومی، استفاده از سوخت های گیاهی مناسب و سایر سوخت های پاک، از اهم اقدامات این بخش بوده است. در همین رابطه عدم اجرا و یا تاخیر در اجرای بخش های مختلف برنامه در محور مذکور نظیر عدم تخصیص زمین شهری به جایگاه های پیش بینی شده، هزینه بالای احداث یا عدم تخصیص بودجه کافی، عدم اختصاص سهمیه گاز در کل سال به خصوص فصول سرما به نیروگاه ها و برخی از واحدهای صنعتی بزرگ مقیاس، عدم بهره برداری از واحد های پالایشگاهی در موقع مقرر، عدم تخصیص بودجه اصلاح پالایشگاه ها، گازسوز کردن کارگاهی فاقد معیارهای ایمنی و زیست محیطی، عدم تولید موتور پایه گازسوز، عدم سیاست گذاری جهت تولید انبوه سوخت های زیستی از مهم ترین آسیب های این بخش تعیین گردیده اند. اثر بخشی این بخش در کاهش آلودگی هوا حدود 20 درصد بوده که تاکنون حدود 30 درصد از اهداف آن محقق شده است. اجرای مصوبات این محور به عهده دستگاه های اجرائی نظیر وزارت نفت، شهرداری ها، ستاد مدیریت حمل و نقل، شرکت ملی گاز، شرکت ملی پخش و پالایش، ستاد مدیریت حمل و نقل و سوخت، سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت کشاورزی بوده است.

پیشنهاد مطالعه :  بررسی فاضلاب صنعتی و روش های تصفیه آن 

منبع :

مقاله ی آسیب شناسی طرح جامع کاهش آلودگی هوا از مژگان تاران و همکاران

نویسنده

محدثه شیخ علی
فارغ التحصیل ارشد مهندسی عمران از دانشگاه شیراز هستم. علاقه مندم، موضوعات مورد علاقه ی خود را که سد و سازه های مرتبط با آن است، با شما به اشتراک بگذارم.

همکاری در فروش فایل

همکاری در فروش فایل
مشاوره از طریق واتساپ