5415
شناسه خبر: 5415
بازدید: 1

در این پست تصمیم داریم در مورد آشنایی با آب های سطحی و تاثیر آن بر کیفیت آب های زیرزمینی، مطالبی را در اختیار شما بازدیدکنندگان قرار دهیم.

با توجه به مشکلات کمی و کیفی منابع آب کشور و واقع شدن کشور ایران در منطقه خشک و نیمه خشک و رویارویی با بحران های کم آبی، تدوین برنامه های کیفی برای کلیه منابع آبی، راهکارهای ضروری و غیرقابل اجتناب در جهت حفاظت و بهره برداری پایدار از منابع آبی است. حفاظت کیفی آب رودخانه ها و آبخوان ها نیاز به سرمایه گذاری های اضافی برای تصفیه پساب ها یا سیستم های جمع آوری و کنترل زه آب ها داشته و از طرفی ممکن است منجر به محدود کردن توسعه فعالیت ها در حوضه آن ها گردد و در نتیجه اثرات اقتصادی قابل توجهی داشته باشد. از این رو بررسی اثرات کیفیت آب های سطحی بر کیفیت آب های زیرزمینی بایستی مورد توجه قرار گیرد.

اطلاع از وضعیت کیفی آب های سطحی و زیرزمینی این امکان را فراهم می سازد تا ضمن استفاده از آن در موارد مختلف شیوه هایی اتخاذ شود تا کمترین آسیب به این منابع وارد شود. به عنوان مثال آبخوان های آلوده شده که به رودخانه ها تخلیه می شوند، می توانند در دراز مدت باعث آلودگی آب های سطحی شده و برعکس، رودخانه ها می توانند منبع عمده آلودگی آبخوان ها باشند. آب های سطحی معمولا به صورت هیدرولیکی به آب های زیرزمینی متصل اند اما فعل و انفعالات برای مشاهده و اندازه گیری آنها دشوار هستند و معمولا در ملاحظات و سیاست های مدیریت آب نادیده گرفته شده است. این در حالی است که بسیاری از فرآیندهای طبیعی و فعالیت های بشری تحت تأثیر اثرات متقابل آب زیرزمینی و آب سطحی هستند.

در گذشته مدیریت منابع آب بر آب های سطحی یا آب های زیرزمینی متمرکز می شد زیرا آن ها را جدا از هم در نظر می گرفتند. با افزایش توسعه منابع آب و کاربری های مختلف مشخص شد که توسعه هر کدام از منابع آب های سطحی و آب های زیرزمینی بر کمیت و کیفیت دیگری تأثیرگذار است. منابع آب های سطحی و آب های زیرزمینی، سیستم های پیوسته ای هستند که به طور دائم با هم در فعل و انفعال می باشند، آب های زیرزمینی و آب های سطحی منابعی مجزا و منفک از هم نیستند بلکه از منظرهای مختلفی همچون فیزیوگرافیک و آب و هوایی با هم در ارتباط و تبادل هستند. از جمله تحقیقاتی که در زمینه کیفیت آب انجام گرفته می توان به مطالعات بو و همکاران در بررسی تغییرات مکانی و زمانی کیفیت آب رودخانه جینشوی چین، با استفاده از تکنیک های آماری و تشخیص فاکتورهای اصلی آلودگی و منابع آن ها، مطالعات باردواج و همکاران در بررسی کیفیت آب رودخانه کتی گانداک هند با استفاده از تحلیل مؤلفه های اصلی، مطالعکات آیتک و کیشی در بکارگیری برنامه ریزی ژنتیک خطی، برنامه ریزی ژنتیک و شبکه عصبی مصنوعی برای برآورد میزان بار معلق روزانه در رودخانه تونگوا در ایالت مونتانا آمریکا، مطالعات کراوچنکو و همکاران در به کارگیری چندین روش میان یابی برای تهیه نقشه های هم ارزش مقدار پتاسیم و فسفر خاک، مطالعات ریزو و موسر در به کارگیری زمین آمار برای تجزیه و تحلیل کیفیت آب های زیرزمینی و مطالعات قهرمان و همکاران تحت عنوان کاربرد زمین آمار در ارزیابی شبکه های پایش کیفی آب زیرزمینی اشاره کرد.

مطالعات اخیر بر روی رودخانه آجی چای واقع در دشت تبریز و در شرق دریاچه ارومیه، به منظور شناسایی عوامل مؤثر بر آلودگی رودخانه و آبخوان و همچنین مدیریت و کنترل بهتر کیفیت منابع آب از طریق تحلیل هیدروشیمی داده های کیفیت آب (کاتیون ها، آنیون ها) در طی سال های 1380 تا 1390، با بهره گیری از روش های هوش مصنوعی و علم زمین آمار صورت گرفته است.

برداشت بی رویه از آب های سطحی و زیرزمینی در سال های اخیر، محدودیت منابع آب های سطحی و در نتیجه فشار بیش از اندازه به سفره های آب زیرزمینی را باعث شده و در نتیجه خسارات جبران ناپذیری به منابع طبیعی و توسعه پایدار کشور وارد ساخته است. جهت جلوگیری از وقوع این فاجعه، بایستی مدیریت بهره برداری و حفاظت از آب های زیر زمینی به عنوان یک اصل در برنامه ریزی های منابع آب مورد توجه قرار گیرد. مدیریت منابع آب های زیرزمینی نیاز به شناخت عملکرد سفره در شرایط طبیعی و سپس پیش بینی اثرات برداشت و یا تغذیه دارد. در این میان با ابزارهایی مانند شبیه سازها و یا مدل ها می توان با دقت قابل قبولی شرایطی مشابه آنچه در طبیعت موجود است، به وجود آورد و به نتایج قابل قبول دست یافت. مدلسازی عددی در آب های زیرزمینی مبانی شناخته شده ای دارد و این مبانی در مراجع متعددی به خوبی تببین شده است. در شکل 1 نمونه ای از آب های سطحی نشان داده شده است.

بررسی آب های سطحی

شکل 1 . آب های سطحی

پیشنهاد مطالعه : بررسی آلودگی آب های زیرزمین و جلوگیری از آن

مسئله جمع آوری آب های سطحی و ساماندهی آن ها از مسائل مهم در مباحث مدیریت شهری می باشد. اهمیت این مسئله زمانی بیشتر می شود که بر اثر بارندگی با مشکل آب گرفتگی معابر مواجه شویم. یعنی آبراهه ها، جوی ها و شبکه هدایت و انتقال آب های سطحی، با توجه به دبی آب و ظرفیت خود، دیگر توانایی کنترل و انتقال آب های سطحی را ندارند. در نتیجه با سرریز و خروج آب از شبکه و آب گرفتگی معابر مشکلات زیادی ایجاد می شود. مطالعات زیادی در این زمینه صورت گرفته است که مهم ترین بخش آن ها ارائه ی راهکار برای مدیریت رواناب در مناطق شهری با محاسبه ی انباشت جریان است که از الزامات تمام مطالعات بوده است. لذا طراحی و اجرای یک سیستم مکانمند و زمانمند که قابلیت شبیه سازی شرایط بارندگی جهت پیش بینی و مدیریت این گونه مسائل را داشته باشد، بسیار می تواند سودمند باشد. یکی از فناوری هایی که در این زمینه می تواند کارایی بالایی داشته باشد بهره گیری از سیستم های عامل مبنا و شبیه سازی عامل مبنا می باشد. در سیستم های عامل مبنا دو فاکتور زمان و مکان در کنار یکدیگر قابل بررسی و مدل کردن هستند. در مدلسازی عامل مبنا با بهره گیری از تاثیر اجزاء می توان به نتایج کلی دست یافت. بنابراین با استفاده از مدل سازی عامل مبنا می توان سیستمی جهت مدیریت آب های سطحی با مشخص نمودن نقاط حساس و در معرض خطر و اعلام هشدار در مواقع ضروری، با شبیه سازی شرایط بارندگی، طراحی و اجرا نمود. با نتایج حاصل از تحقیق های اخیر می توان در حین بارندگی و یا شبیه سازی شرایط بارندگی مناطق در معرض خطر را شناسایی و پیش بینی نمود و تصمیمات لازم جهت مواجه شدن با بحران را اتخاذ نمود. در شکل 2 نمونه ای از آب های سطحی نشان داده شده است.

بررسی آب های سطحی

شکل 2 . آب های سطحی

آب استفاده شده برای آشامیدن در کشورها تا 90 درصد و در مناطق روستایی هم به مقدار فراوانی از آب زیرزمینی تامین می شود. آب های سطحی و منابع آبی دیگر، توسط منابع و روش های مختلفی آلوده و برای آشامیدن و استفاده، نامناسب می شوند. با توجه به این واقعیت کیفیت آب نامطلوب در مناطق روستایی سبب بروز بیماری به خصوص در کشورهای در حال توسعه می شود بنابراین، از دیدگاه سلامت، اقتصاد و حقوق بشر، تامین آب با کیفیت مناسب برای مصارف مختلف برای مناطق روستایی باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد.

در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، دفع فاضلاب های شهری، کشاورزی و صنعتی به رودخانه ها، درحالی که عمل تصفیه روی آنها صورت نگرفته و یا به صورت ابتدایی تصفیه شده اند، روش متداولی به شمار می آید. این امر سبب شده است نگرانی های جدی دربارۀ پایین آمدن شدید کیفیت رودخانه ها به وجود آید. به طور کلی، این باور پذیرفته شده است که خصوصیات فیزیکی و شیمیایی محیط های آبی می تواند منعکس کنندۀ واقعی وضعیت سلامت یک اکوسیستم باشد. نگرانی ها پیرامون کیفیت آب های سطحی و تاثیرات مضری که بر اراضی و محیط های آبی اطراف می گذارند، به سبب نامناسب بودن محل دفن زباله های واحدهای صنعتی به آرامی ظهور می کند. همچنین باید در نظر داشت که تاثیرات بعدی آن بر جوامع محلی خواهد بود. روز به روز کیفیت آب به دلیل فعالیت های انسان و ورود آلاینده های مختلف به آب تغییر کرده است که این امر بر زندگی بشر تاثیر دارد و کاربری آب را در بخش های گوناگون کشاورزی، شرب و … تغییر می دهد. در این زمینه همواره از روش های مختلفی به منظور پایش کیفیت آب استفاده شده است که از آن جمله می توان به رسم نمودارهای مختلف در این زمینه برای آشکار شدن بهتر وضعیت منابع آبی اشاره کرد.

منابع :

1 . مقاله ی ارزیابی کیفی منابع آب سطحی حوضۀ آبخیز هیو از حسین یوسفی و همکاران

2 . مقاله ی اثرات کیفیت آب های سطحی بر کیفیت آب های زیرزمینی (مطالعه موردی: دشت تبریز) از مصطفی صادق زاده سادات و همکاران

3 . مقاله ی بررسی تاثیر آبهای سطحی بر روی سطح آب زیرزمینی ماهیدشت از زینب کریمی و همکاران

نویسنده

محدثه شیخ علی
فارغ التحصیل ارشد مهندسی عمران از دانشگاه شیراز هستم. علاقه مندم، موضوعات مورد علاقه ی خود را که سد و سازه های مرتبط با آن است، با شما به اشتراک بگذارم.

مشاوره از طریق واتساپ