5303
شناسه خبر: 5303
بازدید: 2

در این پست تصمیم داریم در مورد آشنایی با آلودگی آب های زیر زمینی و جلوگیری از آن مطالبی را در اختیار شما بازدیدکنندگان قرار دهیم.

مقدمه

کلان شهرها، طی دهه ‌های اخیر، با توسعه محدوده شهری و انبوه واحدهای صنعتی مواجه شده اند که پیامد آن تخلیه پساب های شهری و صنعتی در منابع آبی موجود می باشد و استفاده مجدد از این آب ها را بسیار مشکل می سازد. تمرکز پالایشگاه، واحدهای صنعتی و شرکت های نفتی (با مخازن زیرزمینی و روزمینی متعدد)، شناخت آلاینده های موجود در پساب خروجی پالایشگاه و سایر شرکت های نفتی جهت رفع آلودگی آب های زیر زمینی ناشی از آن ها را ضروری می نماید.

فاضلاب نهایی پالایشگاه های نفت دارای تنوع بسیار زیادی از انواع هیدروکربن های حلقوی، حلال های آلی، ترکیبات آروماتیک و آلدئیدهای خطی، چربی و روغن، باقی مانده سنگین نفت و بسیاری از مواد دیگر می باشد. طبق طبقه بندی قانون بازیافت و حفاظت منابع مواد حاصل از پالایش نفت و انواع ترکیبات نفتی در فهرست مواد زائد خطرناک قرار می گیرند. مواد نفتی به علت دارا بودن ترکیبات آلی، سولفید گوگرد و فلزات سنگین، در صورت نفوذ در آب های زیرزمینی، استفاده از این منابع را مشکل یا غیر ممکن می نمایند. نفت خام، مخلوط پیچیده هیدروکربن هایی است که وزن مولکولی آن ها بین 16 تا 10 تغییر می کند و علاوه بر کربن و هیدروژن، حاوی مقداری از ناخالصی های طبیعی یا افزودنی هستند که موجب سهولت تخریب و افزایش تجزیه آن ها در محیط زیست می شوند. آلاینده های نفتی به دلیل مقاومت زیاد در برابر زوال طبیعی، حلالیت کم در آب و روند انتشار نامشخص در محیط و مخاطرات زیست محیطی بسیار، بایستی بیشتر مورد توجه قرار گیرند. هیدروکربن های نفتی شامل دو دسته آلیفاتیک ها و آروماتیک ها می باشند. آلیفاتیک ها ترکیباتی با زنجیره باز، وزن مولکولی کم و حداقل سمیت در میان سایر ترکیبات نفت خام هستند. وجود این مواد در مقادیر بیش از استاندارد منجر به بی هوشی و بی حسی و حتی مرگ می شود.

آروماتیک ها، دارای ساختمان حلقوی اند. از ویژگی های مهم آروماتیک ها حلالیت زیاد، تمایل کم به بخار شدن و مقاومت و پایداری زیاد در مقابل تجزیه در محیط زیست می باشد. در عین حال سمیت آن ها ممکن است به علت حلالیت بالا بیشتر و بیشتر شود. اصطلاح کل هیدروکربن های نفتی که در صنعت نفت بسیار رایج است، برای ترکیبی از مواد شیمیایی مختلف به کار می رود و از آن جهت به آن ها هیدروکربن گفته می شود که تقریبا تمامی ترکیبات آن از هیدروژن و کربن تشکیل شده اند. میزان کل هیدروکربن های نفتی تا اندازه ای گویای چگونگی تاثیر ترکیبات نفتی بر روی موجودات می باشد.

میزان نفوذ مواد نفتی به خاک و در نتیجه آب زیرزمینی، به ویژگی های خاک و نیز ماهیت و کمیت مواد آلاینده بستگی دارد. نفوذ در خاک تا ورود کامل آلاینده نفتی و یا برخورد به موانع غیر قابل نفوذ، ادامه خواهد داشت. در اثر برخورد با موانع مذکور، آلاینده های نفتی دارای حرکت افقی بین سطوح خواهند بود. این حرکت منجر به گسترش آلاینده ها در ابعاد وسیع تری می شود. در صورت رسیدن آلاینده نفتی به آب های زیرزمینی ممکن است توده ای عدسی گونه از مواد نفتی تشکیل شود. در نهایت، توده مذکور در خاک های بالای سطح آب زیرزمینی پراکنده شده و جریان آب زیرزمینی نیز روند گسترش آن را تشدید می نماید. پس از نشت مواد نفتی، اغلب هیدروکربن های با زنجیره بلند توسط باکتری های خاک تجزیه شده و در تقابل با آب، مواد نفتی با قابلیت حلالیت زیاد در آب حل شده و ستونی از آلودگی را تشکیل می دهند. ترکیباتی که قابل حل نیستند به صورت آزاد بر روی سطح ایستایی قرار می گیرند.

آلودگی آب های زیر زمینی

آلودگی آب های زیر زمینی در اثر نفوذ آلودگی از سطح زمین و یا اطراف منبع آن صورت می گیرد و در این میان، ریشه های درختان و یا گیاهانی که به منبع راه یافته اند نیز مورد توجه است.

موارد مورد توجه در یک منبع آب زیرزمینی

در یک منبع آب زیرزمینی، عواملی چون عمق آب، عمق ایستایی، تغییراتی که ممکن است در اثر پمپاژ حاصل گردد، باید تعیین شود و تجزیه آب چاه و آب های اطراف آن، نشان خواهد داد که این منبع زیرزمینی از یک محل یا بیشتر تغذیه می شود.

آلودگی آب های زیر زمینی

شکل 1 . آلودگی آب های زیر زمینی

انواع آلودگی آب های زیر زمینی و نحوه از بین بردن آن‌ ها

متاسفانه، ورود آلوده کننده های فاضلاب، باعث فعالیت های غیر هوازی خواهد شد، ولی اگر آلودگی آب های زیر زمینی در حین نفوذ رقیق شده باشد، مشکلات ناشی از آنها کمتر خواهد بود. تخلیه فاضلاب های صنعتی در زمین نیز با ورود فلزات سنگین که اغلب خاصیت سمی دارند، آلودگی های شدید شیمیایی و احیانا میکروبی در آب های زیرزمینی تولید می نماید و چه بسا اتفاق می افتد که دیگر از این آب های زیرزمینی نتوانیم در مصارف عمومی استفاده کنیم و باید برای مصرف مجدد، متحمل هزینه های گزافی گردیم.

ترکیبات آلی فرار عامل آلودگی آب های زیر زمینی

ترکیبات آلی فرار (VOCs) یکی از خطرناکترین آلاینده های موجود در آب های زیرزمینی می باشند. به طور کلی این ترکیبات به دلیل بی دقتی در انجام پروژه های صنعتی وارد محیط زیست می شوند. تا اواخر سال های ۱۹۶۰ بسیاری از این ترکیبات را به عنوان موادی مضر نمی شناختند و در برخی از مواقع، قبل از انجام آزمایشات منظم آبهای زیرزمینی، این مواد در منابع آب شرب نیز یافت می شدند.

پاتوژن ها (عوامل بیماری زا) عامل آلودگی آب های زیر زمینی

اگر پاتوژن های موجود در مدفوع انسان یا حیوانات فرصتی بیابند و به آب های زیرزمینی نفوذ کنند، می توانند موجب آلوده شدن آب های زیرزمینی گردند، در این صورت نوشیدن چنین آبی خطرناک می شود. از چهار نوع پاتوژنی که در مدفوع وجود دارند (باکتری ها، ویروس ها، کرم های روده ای یا تخم آن ها)، معمولاً سه مورد اول را می توان در آب های زیرزمینی آلوده یافت، این در حالی است که تخم کرم روده نسبتا بزرگ بوده و معمولا بوسیله خاک فیلتر می شود.

آب های زیرزمینی که بوسیله پاتوژن ها آلوده شده اند می توانند موجب انتقال بیماری های روده ای همچون وبا و اسهال شوند. اگر شرایط هیدرولوژیک محلی (که می تواند در یک مساحت چند کیلومتر مربعی نیز متفاوت باشد) نادیده گرفته شود، حفر چاه برای سیستم بهداشتی نیز می تواند خطرات مهمی را با آلوده کردن آب های زیرزمینی، ایجاد نماید. در شکل 2 نمونه ای از آلودگی آب های زیر زمینی نشان داده شده است.

آلودگی آب های زیر زمینی

شکل 2 . آلودگی آب های زیر زمینی

آرسنیک عامل آلودگی آب های زیر زمینی

در حدود ۲۵% از چاه های آب در دشت گنگ واقع در شمال هند و بنگلادش شدیداً دچار آلودگی با آرسنیک هستند. زیرا رسوبات موجود در سفره های آب این مناطق حاوی موادی آلی هستند که در شرایط بی هوازی تولید شده اند. تحت این شرایط انحلال میکروبی اکسیدهای آهن در چنین رسوباتی اتفاق می افتد و در نتیجه آرسنیک در داخل آب رها می شود، چون آرسنیک به طور طبیعی با اکسیدهای آهن پیوندی بسیار قوی ایجاد می کند. به همین علت آب های زیرزمینی غنی از آرسنیک اغلب غنی از آهن نیز هستند، اگرچه فرآیندهای ثانویه مابین آرسنیک حل شده و آهن حل شده ناشناخته می باشند.

فلوراید عامل آلودگی آب های زیر زمینی

در مناطقی که به طور طبیعی سطح فلوراید در آب های زیرزمینی که برای مصرف شرب مورد استفاده قرار می گیرند زیاد است، فلوئوروزیس دندانی و استخوانی نیز می تواند شایع و شدید باشد.

آلاینده های دیگر

آلودگی آب های زیر زمینی می تواند ناشی از نشت فاضلاب نیز باشد که این مورد در کشور آلمان مشاهده شده است. از دیگر موارد می توان به استفاده بیش از حد از کودها یا سموم شیمیایی و نیز نشت آلاینده ها در کارگاه های صنعتی اشاره نمود. استفاده از کودهای حیوانی برای کشاورزی نیز می تواند موجب راه یافتن داروهای مصرف شده توسط دام ها به داخل آبهای زیرزمینی شود.

پیشنهاد مطالعه :  بررسی فاضلاب صنعتی و روش های تصفیه آن

منبع :

مقاله ی آلودگی آب های زیر زمینی ناشی از آلاینده های نفتی در منطقه صنعتی ری (جنوب تهران) از حمیدرضا ناصری و همکاران

نویسنده

محدثه شیخ علی
فارغ التحصیل ارشد مهندسی عمران از دانشگاه شیراز هستم. علاقه مندم، موضوعات مورد علاقه ی خود را که سد و سازه های مرتبط با آن است، با شما به اشتراک بگذارم.

مشاوره از طریق واتساپ