نحوه پایان نامه نویسی ارشد و دکتری و نکات مربوط به آنها (۲)

4162

پس از بخش اول نحوه نگارش پایان نامه ارشد و دکتری و نکات مربوط به آنها در این نوشتار به بخش دوم نحوه پایان نامه نویسی می پردازیم.

نگارش متن اصلی

پــس از اجــرای پژوهــش، زمــان پایان نامه نویسی فرا می رسد. البته با توجه به اینکه قبلا پروپوزال پایان نامه و پیشــینه پژوهش تدوین شده، شــروع نگارش به معنای شــروع از نقطه صفر نیســت. بلکه در این مرحله دانشجو باید به سازماندهی و بسط مطالب گردآوری شده بپردازد. در پایان نامه نویسی باید تمام اصول نگارش علمی که در مقدمه به آن ها اشاره شد، رعایت شود. متن پایان نامه باید روان و عاری از ابهام باشد. بین اجزای متن باید نوعی پیوســتگی منطقی دیده شود که تمام اجزای آن را به هم مرتبط ســازد. علاوه بر این، متن پایان نامه باید یک دست باشد و دانشجو در تمام بخش های آن به تعاریف عملیاتی ارائه شــده در ابتــدای پایان نامــه وفادار بمانــد. مهم ترین پرسش هایی که باید در این مرحله به آن ها پاسخ داده شود در جدول شماره ۱ آمده است.

پیشنهاد مطالعه : بخش اول نحوه نگارش پایان نامه و نکات مربوط به آنها

جدول ۱- نکات مربوط به پایان نامه نویسی (متن اصلی)

نحوه پایان نامه نویسی

حضور در جلسه دفاع

در اغلب دانشــگاه های دنیا دانشــجویان تحصیلات تکمیلی موظفند پس از اتمام نگارش پایان نامه، آن را به دانشــگاه تحویل دهند و پس از تعیین داور یا داوران پایان نامه در جلســه ای رســمی حضور یابند، و ضمن ارائه گزارش شــفاهی از کار خود، به پرســش های داوران و پرسش های احتمالی سایر حاضران پاسخ دهند. در جلسه دفاع مهارت های سخنرانی دانشجو نقشی اساسی دارد، زیرا او ناچار است روایتی صادقانه از ماه ها تلاش خود را در زمانی کوتاه که معمولا بین ۳۰ تا ۴۰ دقیقه پیش بینی می شود، ارائه کند. بدیهی است که در زمان اندکی که برای ارائه در نظر گرفته می شود، باید به مهم ترین نکات اشاره شود. در غیر این صورت حاضران در جلسه دفاع نمی توانند برداشت درست و دقیقی از فرایند پژوهش به دســت آورند.

در بســیاری از کشــورهای دنیا، از جمله در ایران، جلسه دفاع عمومی است و همه علاقه مندان می توانند در آن شرکت کنند. اما در برخی از کشورها، از جمله انگلستان، جلسه دفاع تنها با حضور دانشجو و داوران داخلی و خارجی برگزار می شــود. چنانچه استاد راهنما یا مشــاور نیز تمایل داشته باشند، می توانند در این جلسه شرکت کنند. اما فقط دانشجو باید به پرسش های داوران پاســخ دهد و اســتاد راهنما یا مشــاور فقط می توانند نظاره گر این گفت و گو باشند. داور خارجی که نقش اصلی را در مدیریت جلسه دفاع دارد، از دانشگاهی غیر از دانشگاه محل تحصیل دانشجو دعوت می شود و به همین دلیل داور خارجی نام دارد. در بسیاری از جلسات دفاع دیده می شود که دانشجویان با استفاده از امکانات نمایشی نرم افزار هایی مثل پاورپوینت به ارائه بخش هایی از پایان نامه می پردازند، که دقیقا به همان ترتیبی اســت که در متن پایان نامه آمده اســت.

اگر چه استفاده از پاورپوینت و ابزارهای نمایشی مشــابه بر جذابیت ارائه می افزاید، هیچ الزامی وجود ندارد که دانشــجو اســلایدها را یکی پس از دیگری به ترتیب نمایش دهد و تنها به خواندن محتوای اسلایدها بسنده کند. زیرا بهتر است او ضمن استفاده از این امکانات روایت پژوهش خود را به زبانی ساده برای حاضران تعریف کند. زیرا متن پایان نامه قبل از جلســه در اختیار داوران بوده و پس از آن در اختیار ســایر علاقه مندان قرارخواهد گرفت. از این رو، جلســه دفاع فرصتی اســت که پژوهشگر، که در اینجا دانشجوســت، به زبان خود داستان پژوهش خویش را همراه با فرازها و فرودهای آن روایت کند. علاوه بر این نباید فراموش کرد که این جلســه فرصتی اســت که دانشجو از کاستی ها و اشکالات احتمالی متن پایان نامه مطلع شود و قبل از ارائه نسخه نهایی، به رفع این اشکالات بپردازد.

ضمنا نباید فراموش کرد که تقریبا در همه جلسات دفاع داوران پیشنهادهایی برای بهبود کار، ارائه می دهند که اغلب نیز این پیشنهادها ســودمند اســت. زیرا داور یا داوران از زاویه ای تازه به متن پایان نامه نگاه می کنند و ممکن است نکاتی از دید دانشجو و استاد راهنما پنهان مانده باشــد، که جلســه دفاع فرصت خوبی برای رفع آنهاست. از این رو، چنانچه تذکراتی برای ایجاد تغییرات در متن پایان نامه داده می شود باید از این نکات استفاده کرد و اشکالات مطرح شده را نوعی خرده گیری تلقی نکرد. در جلسه دفاع دانشجو باید کاملا آرام و خونسرد باشد و از دلهره و نگرانی بی مورد بپرهیزد. این جلســه خود نوعی تمرین یادگیری اســت، و افراد حاضر در آن بیشــتر مشــتاق شنیدن یافته های پژوهش انجام شــده هســتند، و اگر پرسش یا نظری مطرح می شود به دلیل توجه به کاری است که انجام شده است.

از سویی دیگر، بسیاری از پرســش های مطرح شده در جلســه دفاع می توانند افق های تازه ای در ذهن پژوهشگر باز کنند و مسیرهای تازه ای برای استمرار پژوهش بگشــایند. همچنین، باید به خاطر داشــت که قرار نیست هیچ پژوهشــی خود به تنهایی نقطه پایانی بر یک حوزه مطالعاتی محسوب شود، و عاری از هرگونه نقص و عیب باشــد. به همین دلیل، نباید نگران پرســش های داوران و حاضران در جلســه بود، و باید از دیدگاه های آنان استقبال کرد. توصیه می شود دانشجویانی که در جلسه دفاع از پایان نامه خود حاضر می شوند، نکات مطرح شده را یادداشت کنند و به ترتیب به آنها پاســخ گویند. پاســخ به این پرسش ها به معنای توجیه کاری که انجام شده نیست، بلکه به معنای تشریح نکاتی است که مبهم مانده است. مهمترین پرسش هایی که باید در این مرحله به آنها پاسخ داده شود، در جدول شماره ۲ آمده است.

جدول ۲- نکات مربوط به حضور در جلسه دفاع

نحوه نوشتن رساله دکتری

پس از جلسه دفاع

جلســه دفاع آخرین مرحله در کار تدوین و نگارش پایان نامه نیســت. زیرا معمولا پس از آن دانشــجو باید اقداماتی تکمیلی را انجام دهد. معمولا در جلسه دفاع پایان نامه، داوران از دانشجو می خواهند اصلاحاتی در متن پایان نامه اعمال کند. اگر حجم این اصلاحات کم باشد، فقط کافی اســت که اســتادان راهنما و مشاور اعمال اصلاحات را تأیید کنند. اما اگر موارد مطرح شده، کلی و اساسی باشد باید به تأیید مجدد استادان داور برسد. علاوه بر این، توصیه می شود دانشجویان مقاله ای از پایان نامه خود استخراج کنند و با انتشار آن امکان دسترسی افراد بیشتری را به پژوهش اجرا شــده و نتایج آن، فراهم آورند. مهم ترین پرســش هایی که باید در این مرحله به آن ها پاســخ داده شود، در جدول شماره ۳ آمده است.

جدول ۳- نکات مهم پس از برگزاری جلسه دفاع

نوشتن متن پایان نامه

اخلاق پژوهش

پایان نامه نویسی به عنوان نخســتین کار پژوهشــی جدی دانشــجویان فرصت خوبی برای تمرین اخلاق پژوهش اســت. منظور از اخلاق پژوهش رعایت تمام نکات اخلاقی در حفظ حریم و حقوق افرادی است که به نحوی با پژوهش ما مرتبط هستند. مثلا حقوق مؤلفانی که آثارشان را مطالعه کرده ایم، با استناد به آن آثار رعایت شود. در ضمن اطلاعات شخصی و محرمانه کسانی که به پرسش نامه تحقیق ما پاسخ گفته اند باید محفوظ و مخفی بماند. همچنین، صداقت در بیان یافته های پژوهش به همان شــکل که هســتند، حتی اگر با پیشفرض ها و فرضیه های ما همخوانی ندارند، جزء مصادیق اخلاق پژوهش است.

پژوهشــگر باید در پایان نامه نویسی ، صادق، امین، منصف، و بیطرف باشــد. ســوگیری در پژوهش به هر شکل و در هر مرحله که اتفاق افتد تنها پژوهشــگر را از درک واقعیت ها باز میدارد. مهم ترین پرســش هایی که باید در این مرحله به آنها پاسخ داده شود، در جدول شماره ۴ آمده است.

جدول ۴- نکات مربوط به اخلاق پژوهش

نکات نوشتن رساله دکتری

تعامل با استاد راهنما و سایر موارد

دانشــجویان در اجرای پژوهش خود و پایان نامه نویسی از راهنمایی اســتاد راهنما و مشــاوره استاد مشــاور بهره مند می شوند. این وظیفه دانشجوست که با تدبیری منطقی بیشترین بهره را از دانش استادان راهنما و مشاور ببرد. یکی از مشکلات رایج در این تعامل عدم وجود تعریفی مشــخص از هدایت و مشاوره پایان نامه اســت. به بیان دیگر، ممکن است برخی از دانشجویان تعریف واقع بینانه ای از نقش استاد راهنما و مشــاور نداشته باشــند. هدایت پایان نامه از سوی استاد راهنما الزاما به معنای حضور مستمر و گام به گام او در تمام جزئیات و تمام مراحل تحقیق نیســت، بلکه اســتاد راهنما باید دانشــجو را به مسیر درســت پژوهش هدایت کند، و او را از حرکت در مسیر اشتباه باز دارد.

وظیفه دیگر استاد راهنما و مشاور طرح سؤالاتی است که ذهن دانشجو را به تکاپو و جنب و جوش بیشتر و مطالعه و جست وجوی گسترده تر در منابع ترغیب کند تا در جلسه دفاع پایان نامه آمادگی بیشتری داشته باشد. مهم ترین پرسش هایی که باید در این مرحله به آنها پاسخ داده شود، در جدول شماره ۵ آمده است.

جدول ۵- نکات مربوط به تعامل با استاد راهنما و سایر موارد

آموزش نوشتن پایان نامه

سخن پایانی

آشــنایی با اصول و مبانی تحقیق علمی یکی از اهداف اصلی آموزش عالی در مقاطع تحصیلات تکمیلی (کارشناســی ارشــد و دکتری) به منظور پایان نامه نویسی اســت. اجرای یک پژوهش مســتقل و ارائه گزارش مفصل آن به صورت پایان نامه در مقطع کارشناســی ارشد، و به عنوان رساله در مقطع دکتری، تمرینی اســت که در آن دانشــجویان می توانند این اصول و مبانی را در عمل اجرا کنند. مهارت هایی که دانشــجویان طی این مرحله می آموزند، مبنای فعالیت های پژوهش آنان در آینده خواهد بود. بر این اســاس، نگارش پایان نامه فرصتی مغتنم برای آموزش این مهارت ها به شــمار می آید. از این رو، لازم اســت استادان راهنما و مشاور طی این فرایند، آموزش های لازم را به دانشجویان ارائه کنند. اگر این آموزش ها جامع و کاربردی باشد، هدف مورد نظر از پایان نامه نویسی محقق خواهد شد. برای اطمینان از جامعیت این آموزش ها توجه به نکاتی پایه و بنیادی ضروری است.

منبع:

  • صد نکته در پایان نامه نویسی از دکتر یزدان منصوریان عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت معلم تهران
مجید غواصیه

فارغ التحصیل کارشناسی مهندسی عمران از دانشگاه شیراز هستم. موضوعات مورد علاقه من راه سازی، حمل و نقل، مهندسی ترافیک و مسائل مربوط به محیط زیست می باشد.

    نوشته‌های مرتبط

    قوانین ارسال دیدگاه

    • دیدگاه های فینگلیش تایید نخواهند شد.
    • دیدگاه های نامرتبط به مطلب تایید نخواهد شد.
    • از درج دیدگاه های تکراری پرهیز نمایید.
    دیدگاه‌ها

    دیدگاه

    avatar
      مشترک شوید  
    اطلاع رسانی کن