مقررات کلی صرفه جویی در مصرف انرژی در ساختمان

4213-

در ابن نوشتار به گونه بندی ساختمان از نظر مصرف انرژی و ذکر مقررات کلی مربوط به مصرف انرژی در ساختمان بر اساس مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان می پردازیم.

مدارک مورد نیاز برای اخذ پروانۀ ساختمان 

در زمان اخـذ پروانـه سـاختمان، لازم اسـت مـدارک زیـر، بـرای تأییـد سـاختمان از نظـر ضـوابط صرفه جویی در مصرف انرژی، ارائه گردد:

گواهی صلاحیت مهندس یا شرکت طراح 

چک لیست انرژی 

چک لیست انرژی باید حاوی خلاصۀ اطلاعات زیر باشد:

  • مشخصات پرونده ساختمانی و مهندس طراح
  • عوامل ویژه اصلی:
    • گونه بندی کاربری ساختمان
    • گونه بندی نیاز انرژی سالانۀ محل استقرار ساختمان
    • گونه بندی سطح زیربنای مفید ساختمان
    • گونه بندی شهر محل استقرار ساختمان
  • گروه ساختمان از نظر میزان صرفه جویی در مصرف انرژی در ساختمان (که بر اساس عوامل ویژه اصـلی یـاد شده و مطابق بند ۱۹-۲-۲-۵ مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان ایران تعیین می شود)
  • گونه بندی نحوه استفاده از ساختمان (منقطع یا غیر منقطع)
  • روش مورد استفاده برای طراحی عایق کاری حرارتی پوسته ساختمان
  • مشخصات حرارتی مصالح و عایق های حرارتی مصرفی در ساختمان
  • مشخصات حرارتی انواع جدارهای تشکیل دهنده پوستۀ خارجی ساختمان
  • ضرایب انتقال حرارت طرح و مرجع ساختمان (در صورت استفاده از روش کارکردی)
  • مجموعه راه حل های فنی مورد استفاده و الزامات تعیین شده در آن با توجه به موقعیت جـدارها و نحوه عایق کاری حرارتی آن ها (در صورت استفاده از روش تجویزی)؛
  • مشخصات فنی مرتبط با مصرف انرژی در ساختمان در سیستم مکانیکی گرمـایی و سـرمایی، تهویـه و تهویـۀ مطبوع و تأمین آب گرم؛
  • شدت روشنایی فضاها و نحوه کنترل آن.

نقشه های ساختمان  

نقشه های ساختمان، شامل پلان طبقات، پلان بام، نماها، مقاطع و جزئیات اجرایـی پوسـتۀ خـارجی ساختمان هستند. در نقشه های پلان طبقات، پلان بام، نماها و مقاطع، باید محل عایق کاری حرارتی متناسب با گروه ساختمان از نظر میزان صرفه جویی در مصرف انـرژی در ساختمان مـشخص شـده باشد.

جزئیات اجرایی پوستۀ خارجی ساختمان باید با مقیاس هـایی از قبیـل ۱:۱، ۱:۲، ۱:۵ یـا  ۱:۱۰ (بر حسب نیاز) تهیه شوند؛ و در آنها نحوه اجـرای عـایق کـاری حرارتـی و مشخـصات فنـی مـصالح تشکیل دهنده پوستۀ خارجی مشخص شده باشد.

در صورت احداث ساختمان ، نقشه های مربوط به تمامی طبقات آن باید ارائه گردد؛ و در مـوارد بهسازی، بازسازی، تغییر کاربری، یا توسـعه سـاختمان، تنهـا ارائـۀ اطلاعـات مربـوط بـه واحـد یـا واحدهای مستقل که تغییر در آنها صورت خواهد گرفت کافی است. تمـامی نقـشه هـای نـام بـرده و مشخصات فنی مربوط باید به تأیید و امضای مهندس یا شرکت طراح برسد.

مشخصات فیزیکی مصالح و سیستم های عایق حرارت  

در طراحی و اجرای ساختمان اگر از مصالح و سیستم های عایق حـرارت سـنتی و متعـارف اسـتفاده شود، لازم است مشخصات فنی مورد نیاز، مانند چگالی و پوشش محافظ احتمالی، به  همراه نقشه ها و دیگر مدارک، برای تعیـین ضـرایب انتقـال حـرارت و مقاومـت هـای حرارتـی ایـن نـوع مـصالح وسیستم های مورد استفاده در پوسـتۀ خـارجی سـاختمان، مطـابق دسـتورالعمل هـای داده شـده درمراجع معتبر و یا جداول پیوست های ۷ و ۸ مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان ایران ارائه شود.

در صورتی که مقادیر مربوط به مصالح یا اجزای ساختمانی بـه خـصوصی در مراجـع ذی صـلاح یافت نشود ، یا سازنده ای مدعی باشد که تولیداتی با مقـادیر و مشخـصات حرارتـی بهتـر از مقـادیرتعیین شده در مراجع معتبر عرضه کرده است، لازم است گواهی فنی معتبر آن محـصولات ضـمیمۀ مدارک گردد . این گواهی فنی باید حاوی ضرایب هدایت حرارت، یا مقاومت های حرارتـی محـصول، با ضخامت های مورد استفاده در طراحی ساختمان، و دیگر مشخصات فنی مورد نیـاز بـرای ارزیـابی همه جانبۀ محصول و آیین نامۀ اجرای آن باشد.

در این صورت، مقادیر ذکر شده در گواهی فنـی، تـا زمـان اعتبـار آن، در طراحـی و محاسـبات ملاک عمل خواهد بود . به این نکته باید توجه شـود کـه بهـره گیـری از محـصولات دارای برچـسب انرژی، مانند عایق های حرارتی یا در و پنجره های عایق، تا حد امکان در اولویت قرار گیرد.

مشخصات فنی سیستم های مکانیکی و روشنایی  

مشخصات فنی مرتبط با مصرف انرژی در ساختمان در سیستم های مکانیکی، اعـم از سیستم های گرمایی، سرمایی، تهویه، تهویه مطبوع و تامین آب گرم مـصرفی، و همچنـین سیـستم روشنایی، باید توسط مراجع معتبر تعیین شده باشد، تا در محاسبات و طراحی مـورد اسـتفاده قـرارگیرد. در صورت فقدان گواهی مشخصات فنی، ضروری است پیش از بهره بـردای از ایـن تجهیـزات، اقدامات لازم برای تعیین مشخصات فنی مورد نیاز صورت گیرد.

عوامل ویژه اصلی و گروه بندی ساختمان ها 

حداقل میزان صـرفه جـویی الزامـی در مـصرف انـرژی در ساختمان به چهـار عامـل ویـژه اصـلی وابـسته اسـت. بر اسـاس ایـن عوامـل ساختمان ها از نظر میزان صرفه جویی الزامی در مصرف انرژی گروه بندی می شوند. عوامل ویژه اصلی تعیین کننده گروه ساختمان، از نظر میزان صرفه جویی الزامی در مصرف انرژی در ساختمان ، به قرار زیر است:

  • گونه بندی کاربری ساختمان؛
  • گونه بندی نیاز سالانۀ انرژی گرمایی – سرمایی محل استقرار ساختمان؛
  • گونه بندی سطح زیر بنای مفید ساختمان؛
  • گونه بندی شهر محل استقرار ساختمان.

در این بخش، ابتدا به گونه بندی هر یک از عوامل فوق و سپس به گروه بنـدی سـاختمان هـا، ازنظر میزان صرفه جویی در مصرف انرژی در ساختمان ، پرداخته می شود.

گونه بندی کاربری ساختمان 

ساختمان ها از نظر نوع کاربری به چهار گروه الف، ب، ج، د تقسیم می شوند. این گونه بندی بر اساس سه عامل زیر تعیین شده  است:

  • تداوم استفاده از ساختمان در طول سال و در طول شبانه روز؛
  • شدت اختلاف دمای احتمالی بین داخل و خارج ساختمان؛
  • اهمیت تثبیت دمای فضاهای داخل ساختمان.

 جدول ۱

مصرف انرژی در ساختمان

در صورتی که بخش یا بخش هایی از ساختمان، با مساحت بیش از ۱۵۰ مترمربع ، و با کـاربری متفاوت با کاربری عمومی ساختمان (کـاربری بخـش بـزرگ تـر سـاختمان) جـزء فـضاهای داخلـی ساختمان محسوب شود، باید برای هر بخش گروه بندی جداگانه منظور شود و مقررات مربوط به آن گروه بندی رعایت شود.

گونه بندی نیاز سالانۀ انرژی محل استقرار ساختمان 

در این مبحث، مناطق مختلف کشور، از نظر سطح نیاز انرژی گرمایی- سرمایی سالانه، سه گونه اند:

  • مناطق دارای نیاز سالانه انرژی کم؛
  • مناطق دارای نیاز سالانه انرژی متوسط؛
  • مناطق دارای نیاز سالانه انرژی زیاد.

در پیوست سوم مبحث مقررات ملی ساختمان ایران، گونه بندی نیاز سالانه انرژی ۲۴۵ شهر کشور، که دارای ایستگاه هواشناسی اند، درج شده است. در صورتی که شهر محل اسـتقرار سـاختمان در ایـن پیوسـت ذکـر نـشده باشـد، بایـد داده های نزدیک ترین ایستگاه هواشناسی مندرج در این پیوست ملاک عمل قرار گیرد.

گونه بندی سطح زیربنای مفید ساختمان 

در مبحث نوزدهم مقررات کلی ساختمان ایران ساختمان ها از نظر سطح زیربنای مفید، دو گونه اند:

  • ساختمان های دارای زیربنای مفید کمتر یا مساوی ۱۰۰۰ مترمربع؛
  • ساختمان های دارای زیربنای مفید بیش از ۱۰۰۰ مترمربع.

گونه بندی شهر محل استقرار ساختمان 

شهرها، در مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان ایران به دو گونه اند:

  • شهرهای بزرگ: مراکز استان ها و شهرهای دارای بیش از یک میلیون نفر جمعیت؛
  • شهر های کوچک: شهرهایی با جمعیت کمتر از یک میلیون نفر که مرکز استان نیستند.

گروه بندی از نظر میزان صرفه جویی در مصرف انرژی در ساختمان

برای طراحی ساختمان، طبق ضوابط مندرج در این مبحث، لازم است ابتدا گروه سـاختمان، از نظـر میزان صرفه جویی الزامـی در مـصرف انـرژی تعیـین گـردد. در مبحـث نوزدهم مقررات ملی ساختمان ایران گـروه هـای چهارگانـۀ ساختمان ها به قرار زیر است:

  • گروه ۱: ساختمان های ملزم به صرفه جویی زیاد در مصرف انرژی؛
  • گروه ۲: ساختمان های ملزم به صرفه جویی متوسط در مصرف انرژی؛
  • گروه ۳: ساختمان های ملزم به صرفه جویی کم در مصرف انرژی؛
  • گروه ۴: ساختمان های بدون نیاز به صرفه جویی در مصرف انرژی.

گروه بندی از نظر میزان صرفه جویی در مصرف انرژی در ساختمان ، پس از تعیین عوامل ویژه اصلی و براساس جدول ۲ تعیـین مـی شـود.

جدول ۲

مصرف انرژی در ساختمان

عوامل ویژه فرعی 

حداقل میزان صرفه جویی الزامی در مصرف انرژی مشخص شـده در ایـن مبحـث، بـه عوامـل ویـژه دیگری نیز وابسته است، که عوامل ویژه فرعی نامیده می شوند. عوامل ویژه فرعی عبارتند از:

  • شرایط بهره گیری از انرژی خورشیدی؛
  • نحوه استفاده از ساختمان با کاربری غیرمسکونی.

گونه بندی از نظر شرایط بهره گیری از انرژی خورشیدی 

ساختمان ها، از نظر شرایط بهره گیری از انرژی خورشیدی، به دو گونه تقسیم می شوند:

  • ساختمان های دارای امکان بهره گیری مناسب از انرژی خورشیدی؛
  • ساختمان های دارای محدودیت در بهره گیری از انرژی خورشیدی.

ساختمانی دارای امکان بهره گیری مناسب از انرژی خورشیدی شـناخته مـی شـود کـه دارای نیاز غالب سرمایی نباشد، مساحت جدارهای نورگذر آن در جهت جنوب شرقی تـا جنوب غربی بیش از یک نهم زیربنای مفید ساختمان باشد، و همچنین موانع تابش نور خورشـید بـه ساختمان با زاویه ای کمتر از ۲۵ درجه نسبت به افق دیده  شود.

ساختمانی که فاقد یکی از شرایط فوق باشد، ساختمان دارای محدودیت در  بهره گیری از انرژی خورشیدی شناخته می شود.

گونه بندی نحوه استفاده از ساختمان های غیرمسکونی 

ساختمان های غیر مسکونی، از نظر نحوه استفاده، به دو گونه تقسیم می گردد:

  • استفاده منقطع : استفاده از ساختمان (یا بخشی از آن)، بـه گونـه ای کـه در هـر شـبانه روز، دست کم ده ساعت در روند استفاده وقفه بیفتد و بتوان کنتـرل دمـا در محـدوده متعـارف زمان اشغال فضاها را متوقف کرد.
  • استفاده مداوم: استفاده از ساختمان (یا بخشی از آن) به گونه ای که تعریف استفاده منقطـع بر آن صادق نباشد.

اگر از برخی فضاهای ساختمان به صورت مداوم و از برخی دیگـر بـه صـورت منقطـع اسـتفاده شود، نوع استفاده از بخش بزرگ تر ملاک تصمیم گیری در مـورد  کـل سـاختمان اسـت، مگـر آن کـه مساحت بخش یا بخش های کوچـک تـر بـیش از ۱۵۰ مترمربـع باشـد. در ایـن صـورت لازم اسـت محاسبات حرارتی هر بخش به صورت مستقل صورت پذیرد.

در حالت های زیر، فضاهای با استفاده منقطع، با استفاده مداوم تلقی می شوند:

  • اینرسی حرارتی زیاد جدارهای فضاهای مربوط
  • عدم امکان کـاهش دمـای هـوای فـضا بـیش از ۷ درجـه سلـسیوس زیـر محـدوده دمـای تعیین شده برای زمان های بهره برداری ساختمان.

این گونه بندی در تعیـین ضـرایب انتقـال حـرارت مرجـع تأثیرگذار است.

روش های طراحی پوستۀ خارجی ساختمان  

طراحی و تعیین میزان عایق کاری حرارتی اجزای پوستۀ ساختمان ها، بـه جـز سـاختمان هـای گروه چهار، از نظر میزان صرفه جویی در مصرف انرژی در ساختمان ، باید بـا یکـی از دو روش زیر صورت گیرد:

  • روش الف (کارکردی) که در مورد همۀ ساختمان ها کاربرد دارد و مبنای آن میزان کل نیـاز انرژی سالانه است.
  • روش ب (تجویزی) که تنها در مورد ساختمان های مسکونی ۱ تا ۹ طبقه، به صورت منفرد یا مجتمع و با زیر بنای کمتر از ۲۰۰۰ مترمربـع، و سـاختمان هـای گـروه ۳ از نظـر میـزان صرفه جویی در مصرف انرژی به کار می رود.

طراحی سیستم های مکانیکی  

ضوابط طراحی و انتخاب تجهیزات برای بهینه سازی مصرف انـرژی در سیـستم هـای مکـانیکی و آبگرم مصرفی ساختمان ها در بخش  ۱۹-۴ مقررات ملی ساختمان ایران ارائـه شـده اسـت. رعایـت ایـن ضـوابط در مـورد تمـامی ساختمان های دارای کاربری های اعلام شده در جدول۱ الزامی است.

 طراحی سیستم روشنایی 

در روشنایی با استفاده از انرژی الکتریکی، در ساختمان های دارای کاربری های اعلام شده در جدول ۱ لازم است، علاوه بر الزامات مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان ایران، موارد مندرج در بخش ۱۹-۵ مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان ایران نیز رعایت شود.

منبع :

مطالعه بیشتر