بررسی مقادیر نفوذپذیری خاک های مختلف

بررسی مقادیر نفوذپذیری خاک های مختلف

به درجه سهولت حركت يك سيال در داخل يك ماده متخلخل، اصطلاحا نفوذپذيري مي گويند. به عبارت ديگر، نفوذپذيري يك ماده عبارت است از قدرت عبوردهي آن ماده نسبت به سيالات مختلف. پس اين خاصيت ماده عبارت است از خواص ماده متخلخل سيال. ظرفيت خاك براي عبوردادن آب از داخل حفره هاي آن به نام نفوذپذيری خاک ناميده مي شود. در جدول زیر نفوذپذیری خاک های مختلف شن، ماسه، رس و سیلت آورده شده است.

نفوذپذیری خاک

عواملي كه در نفوذپذيری خاك مؤثر است عبارتند از:

۱- دانه بندي خاك
۲- تخلخل

۳- تركيب كاني شناسي بخش جامد خاك و نوع كاتيونهاي جذب شده
۴- درجه حرارت آب كه بر ويسكوزيته آن به طور محسوس مؤثر است. 

براي مواد دانه اي، نفوذپذيری خاک عموما با عكس سطح مخصوص ذرات بستگي دارد.

در رس هاي اشباع شده نفوذپذيری خاک به سرعت با مقدار رطوبت خاك تغيير مي كند.

بايد توجه داشت كه به علت تراكم طبقات خاك در عمق، نفوذپذیری خاک با افزايش عمق كاهش مي يابد، همچنین به علت فرم لايه بندي و طرز تشكيل طبقات رسوبي، نفوذپذيری خاک در لايه های مختلف در امتداد موازي يا عمود بر لايه كاملا متفاوت است.

با توجه به رابطه دارسي مي توان پذيرفت كه پارامترهاي مؤثر در نفوذپذيري خاك را مي توان به صورت ضريب نفوذپذيري ( يا ضريب هدايت هيدروليكي) آن، k نشان داد.

بطوري كه با معلوم بودن مشخصات ديگر خاك و جريان آب و با داشتن k مي توان دبي سيال را همواره محاسبه نمود و بالعكس با معلوم بودن مشخصات جريان مي توان k را در آزمايشگاه يا در زمين بدست آورد.

براي محاسبه تقريبي ضريب نفوذپذيري مي توان از رابطه k=C(d10)2 استفاده نمود كه در آن k ضريب نفوذپذيري و C ضريبي است تجربي كه براي ماسه هاي با دانه بندي يكنواخت بين ۸ تا ۱۱، براي ماسه هاي لاي و رس و از بين ۶ تا ۸ به دست آمده است و D10 اندازه مؤثر دانه ها بر حسب ميليمتر است.

اين رابطه عملا براي ماسه هايي با مشخصات دانه بندي d10= 0.1 – ۰٫۳ ميليمتر و U≤۵ قابل استفاده است.

چنانچه حدود كاربرد اين رابطه براي ماسه هاي با دانه بندي هاي غير از آنچه ذكر شد توسعه يابد مقدار c نيز تا حدودي با مقادير ذكر شده متفاوت خواهد بود و بايد به طور تدريجي تعيين گردد. همچنين رابطه تجربي ديگري بين ضريب نفوذپذيري و درصد پوكي (e) خاك به صورت k = C1e2 كه در آن C1 ضريب تجربي است.

غالبا مي توان براي خاكها رابطه اي خطي بين e و log10k  به دست آورد.

اين رابطه كاربرد عملي دارد زيرا چنانچه اين رابطه براي نوعي از خاك مشخص گردد، با اندازه گيري e از نمونه خاكي در زمين ناحيه مي توان با محاسبه، ضريب نفوذپذيري مربوط به آن ناحيه را بدست آورد.همچنان كه ذكر شد به علت تغيير لزجت (ويسكوزيته) آب با درجه حرارت، ضريب نفوذپذيري تابعي از درجه حرارت خواهد بود.

اگر در اين درجه حرارت ضريب  نفوذپذيري خاک را k بگيريم چون درجه حرارت معمولي آزمايشگاه حدود ۱۰ درجه است، رابطه زير پيشنهاد شده است.


K = 0.86k27= 1.31 k10

رابطه تجربي پيشنهادي براي اين ارتباط بر مبناي درجه حرارت ۱۰ درجه سانتيگراد كه درجه حرارت متوسط معمولي طبقات كم عمق  زمين است به صورت رابطه زير است:

Kt = k10(07,0.03t)

كه در اين رابطه، t درجه حرارت محيطي است كه kt اندازه گيري شده بديهي است كه اين رابطه، مقدار kt را برحسب k10 و بالعكس تعيين مي كند.

از آنجا كه بين ضريب نفوذپذيري و درصد پوكي يك نمونه خاك رابطه وجود دارد، بنابراين مي توان بين ضريب نفوذپذيری خاک و دانسيته خشك رابطه اي در جهت عكس تصور نمود.

در عمليات راهسازي در كاربرد ماسه ها لازم است ضريب نفوذپذيري مينيمم كه متناظر با دانسيته خشك ماكزيمم است به كار گرفته شود.


روش هاي تعيين ضريب نفوذپذيري نفوذپذیری خاک :

الف) روشهاي مستقيم:

۱- روش آزمايشگاهي:
– روش هد ثابت
– روش هد متغير

۲-روشهاي صحرايي:
– نتايج آزمايش پمپاژ
– حفر چاههاي نظاره
– دستگاه نفوذپذيري

ب) روش هاي غيرمستقيم:

۱- استفاده از نتايج آزمايش تحكيم و سه محوري
۲- استفاده از فرمولهاي تجربي با استفاده از ساير خواص خاك e n D10 مانند و غيره.

از آنجايي كه نتايج حاصل از اين روابط براي خاكهاي مختلف متفاوت مي باشند، بنابراين مي بايست در استفاده از آنها براي خاكهايي با شرايط تقريبا مشابه دقت بيشتري بعمل آورد.

اين امر بدليل عدم شناخت كافي و تعيين مدلهاي رياضي براي مقدار تأثير فاكتورهايي غير از تخلخل نظير ن وع كاني، ساختار و دانه بندي خاك بر ميزان نفوذپذيري مي باشد.

به دليل تأثير عوامل متعدد بين مقدار نفوذپذيري، تعيين اين ضريب شده در آزمايشگاه و مقدار نفوذپذيری خاک درمحل مشكل بوده و نيازمند مطالعات بيشتري مي باشد.

رابطه حاكم بر تغييرات نفوذپذيري و تخلخل حاصل از نتايج آزمايشگاه، امكان تعيين ضريب نفوذپذيری خاك و با تعيين نسبت تخلخل خاك درمحل با داشتن درصد رطوبت و وزن مخصوص خاك، مي توان بطور تقريبي مقدار نفوذپذيري را درمحل تعيين نمود.

البته تعيين دقيق اين مقدار بدليل تأثير عوامل متعدد بين مقدار نفوذپذيري تعيين شده در آزمايشگاه و مقدار نفوذپذيري درمحل مشكل بوده و نيازمند مطالعات بيشتري مي باشد.

اين روابط تنها رابطه بين نفوذپذيري و نسبت تخلخل را در شرايطي كه فاكتورهاي تأثيرگذار ديگر ثابت باشند بيان مي كنند و در مورد تأثير دقيق ديگر فاكتورها بر مقدار نفوذپذيري و تعيين روابط رياضي براي محاسبه اين تأثيرات مي بايد مطالعات بيشتري صورت پذيرد.

منابع مقادیر نفوذپذیری

منابع مربوط به مقادیر نفوذپذیری خاک های مختلف در جدول ارائه شده در این مطلب به شرح زیر است :

خاک های GW، GP، GM، GC، SW، SM، ML، CL، OL، MH، CH، OH

  1. Swiss Standard SN 670 010b, Characteristic Coefficients of soils, Association of Swiss Road and Traffic Engineers

خاک SP

  1. Swiss Standard SN 670 010b, Characteristic Coefficients of soils, Association of Swiss Road and Traffic Engineers
  2. Carter, M. and Bentley, S. (1991). Correlations of soil properties. Penetech Press Publishers, London.
  3. Leonards G. A. Ed. 1962, Foundation ENgineering. McGraw Hill Book Company
  4. Dysli M. and Steiner W., 2011, Correlations in soil mechanics, PPUR

خاک (SP-GP) و (GW-SW)

  1. Carter, M. and Bentley, S. (1991). Correlations of soil properties. Penetech Press Publishers, London.
  2. Leonards G. A. Ed. 1962, Foundation ENgineering. McGraw Hill Book Company
  3. Dysli M. and Steiner W., 2011, Correlations in soil mechanics, PPUR

خاک SC

  1. Swiss Standard SN 670 010b, Characteristic Coefficients of soils, Association of Swiss Road and Traffic Engineers
  2. West, T.R., 1995. Geology applied to engineering. Prentice Hall, 560 pp

خاک (ML-MH) و (CL-CH)

  1. Carter, M. and Bentley, S. (1991). Correlations of soil properties. Penetech Press Publishers, London.
  2. Leonards G. A. Ed. 1962, Foundation ENgineering. McGraw Hill Book Company
  3. Dysli M. and Steiner W., 2011, Correlations in soil mechanics, PPUR
دیدگاه‌ها ۱۴


ارسال تیکت جدید